Baza chorób i szkodników roślin ogrodowych

Zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans) to najgroźniejsza choroba pomidora i ziemniaka, zdolna zniszczyć uprawę w kilka dni przy chłodnej, wilgotnej pogodzie. Wywołała wielki głód w Irlandii i wciąż jest poważnym zagrożeniem dla ogrodników i plantatorów.

🌡️ 10–25°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Alternarioza (Alternaria solani) to częsta letnia choroba pomidora i ziemniaka, narastająca latem od najstarszych liści ku górze, obniżająca plon i narażająca owoce na poparzenia słoneczne.

🌡️ 20–32°C · wilgotność ≥75% · mokre liście / deszcz

Mączniak prawdziwy to grupa grzybów porażających dynię, winorośl, róże, cukinię i wiele ozdobnych. Nietypowo rozwija się w ciepłych, suchych warunkach przy wysokiej wilgotności powietrza, ale nie potrzebuje mokrych liści, dlatego jest częsty późnym latem.

🌡️ 15–28°C · wilgotność ≥60%

Mączniak rzekomy (różne gatunki Peronospora i Plasmopara) atakuje dynię, winorośl, bazylię, sałatę i cebulę w chłodnej, wilgotnej pogodzie. W przeciwieństwie do mączniaka prawdziwego wymaga długiego zwilżenia liści i rozprzestrzenia się błyskawicznie.

🌡️ 10–23°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Szara pleśń (Botrytis cinerea) to powszechny grzyb porażający miękkie tkanki truskawek, winogron, pomidorów i roślin ozdobnych, zwłaszcza w chłodnych, wilgotnych i słabo wentylowanych warunkach oraz pod osłonami.

🌡️ 5–22°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Parch jabłoni (Venturia inaequalis) to najważniejsza choroba jabłoni i jabłoni ozdobnych w klimacie umiarkowanym, porażająca liście i owoce w wilgotną wiosnę i szpecąca plon.

🌡️ 6–26°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Czarna plamistość (Diplocarpon rosae) to najczęstsza i najpoważniejsza choroba róż na świecie, ogałacająca krzewy z liści w ciepłe, wilgotne lata i osłabiająca je przed zimą.

🌡️ 18–27°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Antraknoza (gatunki Colletotrichum) to choroba ciepłej, wilgotnej pogody porażająca fasolę, dynię, pomidory oraz wiele drzew i krzewów, powodująca zapadnięte plamy na owocach, które obniżają wartość plonu.

🌡️ 20–30°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Rdze to liczna grupa grzybów porażających fasolę, malwę, róże, liliowce, zboża i wiele roślin, rozpoznawalna po pomarańczowych, mączystych skupieniach i sprzyjana wilgotną pogodą z chłodnymi nocami.

🌡️ 10–24°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Septorioza (Septoria lycopersici) to groźna choroba pomidora w wilgotne lata, powodująca silną defoliację od dołu ku górze, która naraża owoce i mocno obniża plon.

🌡️ 20–26°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Fuzaryjne więdnięcie (Fusarium oxysporum) to grzyb glebowy zatykający tkanki przewodzące pomidorów, melonów, bananów i wielu upraw, rozwijający się w ciepłej glebie i utrzymujący w niej latami.

🌡️ 25–34°C · wilgotność ≥60%

Werticilioza (Verticillium dahliae) to chłodnolubne więdnięcie glebowe o bardzo szerokim zakresie żywicieli, w tym pomidorów, ziemniaków, klonów i wielu drzew, zatykające tkanki przewodzące i utrzymujące się w glebie ponad dekadę.

🌡️ 18–27°C · wilgotność ≥60%

Kiła kapusty (Plasmodiophora brassicae) to choroba glebowa kapusty, brokułów, jarmużu i innych kapustnych, która zniekształca korzenie w bezużyteczne narośla i utrzymuje się w glebie nawet 20 lat.

🌡️ 12–27°C · wilgotność ≥70% · mokre liście / deszcz

Zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum) atakuje fasolę, sałatę, marchew i ponad 400 gatunków roślin w chłodnych, wilgotnych, gęstych łanach, tworząc twarde, czarne formy przetrwalnikowe utrzymujące się w glebie latami.

🌡️ 10–24°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Cerkosporioza poraża buraki, boćwinę, paprykę, marchew i wiele upraw w ciepłej, wilgotnej pogodzie, powodując szybką defoliację, która zmniejsza korzenie i owoce.

🌡️ 20–32°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Kędzierzawość liści (Taphrina deformans) poraża brzoskwinie i nektaryny w chłodną, wilgotną wiosnę podczas pęcznienia pąków, zniekształcając młode przyrosty i osłabiając drzewa przez lata.

🌡️ 7–19°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Brunatna zgnilizna (gatunki Monilinia) to najgroźniejsza choroba drzew pestkowych — brzoskwiń, śliw, wiśni i moreli — gnijąca kwiaty i owoce w ciepłej, wilgotnej pogodzie blisko zbiorów.

🌡️ 18–28°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Rdza jabłoni i jałowca (Gymnosporangium) potrzebuje do rozwoju zarówno jałowców, jak i jabłoni, plamiąc liście i owoce po wilgotnej wiosennej pogodzie, gdy pomarańczowe zarodniki uwalniają się z narośli na jałowcu.

🌡️ 8–24°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Czarna zgnilizna (Guignardia bidwellii) to najpoważniejsza choroba grzybowa winorośli w ciepłych, wilgotnych regionach, niszcząca całe grona w deszczowe sezony bez ochrony.

🌡️ 15–27°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Zgorzel siewek (Pythium, Rhizoctonia i Fusarium) niszczy siewki przed lub tuż po wschodach w zimnych, mokrych, słabo odwodnionych lub zbyt gęstych warunkach — częsta porażka przy wiosennym wysiewie.

🌡️ 5–20°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Zgorzel południowa (Sclerotium rolfsii) to ciepłolubny grzyb glebowy porażający pomidory, paprykę, fasolę i wiele warzyw u nasady łodygi, częsty w ciepłym, wilgotnym klimacie.

🌡️ 25–35°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Brunatna plamistość liści (Passalora fulva) to groźna choroba pomidora w tunelach i szklarniach, napędzana wysoką wilgotnością i słabą wentylacją, rzadko groźna w gruncie, lecz niszcząca pod osłonami.

🌡️ 18–27°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Rdza gruszy (Gymnosporangium sabinae) do zamknięcia cyklu życiowego potrzebuje dwóch żywicieli: jałowca, na którym zimuje, i gruszy, na której wyrządza widoczne szkody. Rozprzestrzeniła się szybko w całej Europie wszędzie tam, gdzie ozdobne jałowce sadzono w pobliżu drzew owocowych.

🌡️ 12–24°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Parch zwykły (Streptomyces scabies) to glebowa promieniowcowa bakteria, która szorstko zniekształca skórkę ziemniaków, nie naruszając miąższu pod spodem. To problem estetyczny, a nie strata plonu, ale silne porażenie utrudnia obieranie i skraca trwałość przechowywania.

🌡️ 18–30°C · suche powietrze ≤60%

Biała zgnilizna (Sclerotium cepivorum) to najpoważniejsza choroba cebuli, czosnku i pora wszędzie tam, gdzie się je uprawia. Jej przetrwalniki żyją w glebie dwadzieścia lat i dłużej bez żywiciela, więc raz zakażony zagon jest praktycznie stracony dla czosnkowatych na pokolenie.

🌡️ 10–24°C · wilgotność ≥80%

Dziurkowatość liści (Wilsonomyces carpophilus, dawniej Stigmina) atakuje wiśnie, śliwy, brzoskwinie i morele w czasie długich okresów wilgotnej pogody. Nazwa pochodzi od sposobu, w jaki porażona tkanka liścia zamiera, zasycha i wypada, zostawiając liście wyglądające jak podziurawione śrutem.

🌡️ 8–24°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Zamieranie pędów bukszpanu (Calonectria pseudonaviculata) od lat 90. spustoszyło formowane żywopłoty i topiary w całej Europie. Ciepła, wilgotna pogoda i gęste, nieruchome powietrze wewnątrz strzyżonej bryły to dokładnie te warunki, których grzyb potrzebuje, więc najbardziej zwarte i najcenniejsze okazy cierpią najmocniej.

🌡️ 18–25°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Pleśń śniegowa (Microdochium nivale) to najczęstsza choroba trawników w chłodnej połowie roku. Rozwija się w temperaturach bliskich zeru pod długotrwałą pokrywą wilgoci lub śniegu, dlatego szkody często ujawniają się dopiero podczas roztopów pod koniec zimy.

🌡️ -2–8°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Czerwona nitkowatość (Laetisaria fuciformis) to klasyczna choroba niedożywionego trawnika w łagodne, wilgotne lato. Bardziej szpeci, niż niszczy: atakuje blaszkę liściową, ale nie węzeł krzewienia ani korzenie, więc trawnik niemal zawsze wraca do formy po poprawieniu odżywienia.

🌡️ 15–25°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Plamistość dolarowa (gatunki z rodzaju Clarireedia) pojawia się na nisko koszonej darni w ciepłe dni, po których następuje obfita rosa i chłodne noce. Podobnie jak czerwona nitkowatość jest silnie powiązana z niedoborem azotu i przesuszoną strefą korzeniową pod wilgotną powierzchnią.

🌡️ 15–30°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Czarcie kręgi tworzą grzyby glebowe żywiące się zakopaną materią organiczną — starymi korzeniami drzew, gruzem budowlanym, zakopanym drewnem. Krąg to rosnący brzeg jednej kolonii grzyba rozszerzającej się o 15–30 cm rocznie, który potrafi utrzymywać się dziesiątkami lat.

🌡️ 12–28°C

Fytoftora to lęgniowiec, a nie prawdziwy grzyb, i potrafi pływać: jej zarodniki przemieszczają się w przesyconej wodą glebie w poszukiwaniu korzeni. Zabija więcej krzewów i drzew ogrodowych niż jakikolwiek inny patogen glebowy, a niemal każdy przypadek zaczyna się od odwodnienia gleby, a nie od infekcji.

🌡️ 15–30°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Biała plamistość liści (Mycosphaerella fragariae) to najczęstsza choroba liści truskawki i w starszych plantacjach występuje niemal powszechnie. Sama rzadko obniża plon, ale silne porażenie osłabia rośliny przed zimą i ogranicza kwitnienie w następnym sezonie.

🌡️ 15–25°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Zamieranie pędów (Leptosphaeria coniothyrium) wnika w pędy maliny przez rany — uszkodzenia po pryszczarku, niedbałe wiązanie, cięcia motyką — a potem zabija pęd od tego miejsca w górę. To zwykle wyjaśnienie, gdy zdrowo wyglądający rząd nagle zamiera latem po posadzeniu.

🌡️ 12–26°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Czerń sadzakowa to grupa nieszkodliwych grzybów rozwijających się na spadzi — słodkiej wydzielinie mszyc, czerwców, mączlików i wełnowców. Grzyb nigdy nie poraża rośliny. To objaw o przyczynie owadziej, a leczenie liścia zamiast owada nic nie daje.

🌡️ 15–30°C · wilgotność ≥75%

Alternaria brassicae i A. brassicicola wywołują ciemną plamistość liści kapusty, kalafiora, brokuła, jarmużu i brukwi. Przenosi się zarówno z nasionami, jak i przez rozbryzgi wody, dlatego ognisko potrafi pojawić się na zagonie, na którym nigdy nie było kapustnych.

🌡️ 18–28°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Rak europejski (Neonectria ditissima) to najbardziej szkodliwa choroba kory jabłoni i grusz w wilgotnym klimacie. Wnika przez blizny liściowe, rany po cięciu i plamy parcha podczas jesiennych deszczy, a następnie obrączkuje i zabija drewno powyżej miejsca zakażenia.

🌡️ 5–20°C · wilgotność ≥85% · mokre liście / deszcz

Głownia guzowata (Ustilago maydis) poraża kukurydzę cukrową przez rany i przez znamiona w gorącej, suchej pogodzie następującej po okresie wilgotnym. W Meksyku nabrzmiałe narośla to przysmak huitlacoche; w europejskim ogrodzie to po prostu stracona kolba.

🌡️ 26–34°C · suche powietrze ≤60%

Czekoladowa plamistość (Botrytis fabae) to główna choroba bobu w mokrą wiosnę. Klasycznym przypadkiem są uprawy zimujące w nieprzewiewnym, wilgotnym, zagęszczonym rzędzie: postać łagodna jest tylko szpecąca, ale postać agresywna potrafi zniszczyć cały łan.

🌡️ 15–22°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Zaraza ogniowa (Erwinia amylovora) to niszcząca choroba bakteryjna jabłoni, gruszy, pigwy i pokrewnych, rozprzestrzeniająca się błyskawicznie w ciepłe, wilgotne kwitnienie i zabijająca kwiaty, pędy i całe konary.

🌡️ 21–30°C · wilgotność ≥70% · mokre liście / deszcz

Bakteryjna plamistość liści (Xanthomonas i Pseudomonas) poraża paprykę, pomidory, drzewa pestkowe i warzywa liściowe w ciepłej, wilgotnej, rozbryzgującej pogodzie, szybko szerząc się z deszczem i zraszaniem.

🌡️ 22–32°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Bakteryjne więdnięcie (Erwinia tracheiphila przenoszona przez stonkowate ogórczyki oraz Ralstonia u psiankowatych) zatyka układ przewodzący dyniowatych i pomidorów, powodując nieodwracalny upadek w ciepłej pogodzie.

🌡️ 25–37°C · wilgotność ≥70%

Rak bakteryjny (Clavibacter michiganensis u pomidora; Pseudomonas u drzew pestkowych) to groźna choroba przenoszona z nasionami i wodą, powodująca więdnięcie, zgorzele i plamistość owoców w chłodnych, wilgotnych warunkach.

🌡️ 16–28°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Guzowatość korzeni (Agrobacterium tumefaciens) to bakteria glebowa wywołująca guzowate narośla na korzeniach i łodygach róż, drzew owocowych, winorośli i wielu roślin drzewiastych, wnikająca przez rany.

🌡️ 20–30°C · wilgotność ≥60%

Bakteryjna cętkowatość (Pseudomonas syringae pv. tomato) to choroba pomidora chłodnej, wilgotnej pogody, plamiąca owoce i liście, najgroźniejsza wczesną wiosną i na rozsadzie.

🌡️ 13–25°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Mokra zgnilizna (gatunki Pectobacterium i Dickeya) rozpuszcza pektyny spajające komórki roślinne, zamieniając jędrną tkankę w śluz. Atakuje ziemniaki, marchew, cebulę, kapustne i przechowywane cebule, a potrzebuje rany, wody i ciepła — wystarczy usunąć jeden z tych czynników, by nie mogła się rozpocząć.

🌡️ 20–32°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Bakteryjna plamistość obwódkowa (Pseudomonas savastanoi pv. phaseolicola) to przenoszona z nasionami choroba bakteryjna fasoli szparagowej i tycznej. Nietypowo jak na chorobę bakteryjną sprzyja jej chłodna, wilgotna pogoda, a w rzędzie rozprzestrzenia się błyskawicznie, gdy pracuje się wśród mokrych roślin.

🌡️ 16–23°C · wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Wirusy mozaiki (mozaiki tytoniu, ogórka i pokrewne) porażają pomidory, paprykę, dyniowate i wiele roślin ozdobnych, przenoszone przez dotyk, mszyce i zakażone narzędzia, bez ratunku po infekcji.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Wirus brązowej plamistości pomidora przenoszą wciornastki; poraża pomidory, paprykę, sałatę i setki roślin ozdobnych na całym świecie, powodując duże straty plonu i jakości, bez ratunku.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Wirusy kędzierzawki liści (jak żółta kędzierzawka liści pomidora) przenoszone przez mączliki niszczą pomidory i paprykę w ciepłym klimacie, karłowacąc rośliny i drastycznie obniżając zawiązanie owoców.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Wirus ospowatości śliwy to najpoważniejsza choroba drzew pestkowych w Europie i w wielu krajach organizm kwarantannowy podlegający obowiązkowi zgłoszenia. Przenoszony przez mszyce i przez szczepienie porażonym materiałem, nie ma lekarstwa — porażone drzewo pozostaje porażone i staje się źródłem zakażenia dla wszystkich śliw, brzoskwiń i moreli w okolicy.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Wirus mozaiki ogórka ma najszerszy zakres roślin żywicielskich ze wszystkich wirusów roślinnych — ponad 1200 gatunków, od cukinii i pomidorów po szpinak, lilie i ostróżki. Mszyce przenoszą go z rośliny na roślinę w kilka sekund, a wiele pospolitych chwastów przechowuje go niepostrzeżenie przez zimę.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Wirus Y ziemniaka to główny powód, dla którego ogrodnikom odradza się sadzenie własnych bulw rok po roku. Narasta niewidocznie w materiale sadzeniakowym, obniżając plon nawet o 80% w ciągu kilku pokoleń, a mszyce przenoszą go między roślinami, nie musząc ich nawet zasiedlać.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Mszyce to miękkie owady wysysające soki, które namnażają się lawinowo w ciepłej wiośnie i lecie niemal na każdej uprawie, osłabiając rośliny i przenosząc wirusy podczas żerowania.

🌡️ 16–28°C

Przędziorki to maleńkie pajęczaki wysysające soki, które eksplodują liczebnie w gorącej, suchej, zapylonej pogodzie, zwłaszcza na fasoli, pomidorach, ogórkach i roślinach doniczkowych, sprzyjane suszą.

🌡️ 27–40°C · suche powietrze ≤55%

Mączliki to maleńkie owady wysysające soki, wzbijające się chmarą po potrąceniu rośliny, rozwijające się w cieple i szklarniach na pomidorach, kapustnych i ozdobnych oraz przenoszące wirusy.

🌡️ 21–33°C

Tarczniki to nieruchome owady wysysające soki, przyczepiające się do łodyg i liści drzew owocowych, cytrusów, roślin doniczkowych i krzewów pod ochronną woskową tarczką, powoli wyczerpując siły rośliny.

🌡️ 18–34°C

Gąsienice — larwy motyli, jak bielinki, gąsienice piętnówek i miernikowce — wygryzają liście i owoce warzyw oraz roślin ozdobnych przez cały ciepły sezon.

🌡️ 15–33°C

Ślimaki nagie i skorupkowe to nocne mięczaki, które rozwijają się w chłodnych, wilgotnych, zacienionych warunkach, niszcząc siewki, warzywa liściowe i miękkie przyrosty, najgroźniejsze po deszczu.

🌡️ 5–22°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Wciornastki to smukłe owady drążące, które kaleczą kwiaty i liście warzyw, owoców i roślin ozdobnych w ciepłej, suchej pogodzie i szklarniach oraz przenoszą groźne wirusy, jak brązowa plamistość.

🌡️ 20–35°C · suche powietrze ≤60%

Żuki japońskie to metaliczne zielono-miedziane chrząszcze, które w pełni lata masowo szkieletują liście róż, winorośli, drzew owocowych i setek roślin, a ich pędraki niszczą korzenie trawników.

🌡️ 21–35°C

Stonka ziemniaczana to najważniejszy szkodnik owadzi ziemniaka, atakujący też pomidory, paprykę i bakłażany, szybko ogałacający rośliny i osławiony szybkim nabywaniem odporności na insektycydy.

🌡️ 18–33°C

Owocówka jabłkóweczka to kluczowy szkodnik jabłoni i gruszy na świecie; jej larwy drążą do gniazda nasiennego dojrzewających owoców, powodując klasyczne „robaczywe jabłko” i duże straty w zbiorach.

🌡️ 15–32°C

Wełnowce to miękkie owady wysysające soki pokryte białym, woskowym puchem, porażające rośliny doniczkowe, cytrusy, winorośl i uprawy szklarniowe, rozwijające się przez cały rok w ciepłych, osłoniętych miejscach.

🌡️ 20–32°C

Pluskwiaki dyniowe to tarczowate owady wysysające soki, atakujące latem dynię, kabaczki i inne dyniowate, powodujące więdnięcie mylone z bakteryjnym i zabijające młode rośliny.

🌡️ 21–35°C

Połyśnica marchwianka (Psila rosae) znajduje żywiciela wyłącznie węchem, kierując się zapachem uwalnianym przy zgniataniu lub przerywaniu naci marchwi. Jej larwy drążą następnie korytarze w korzeniach marchwi, pasternaku, selera i pietruszki, czyniąc je bezużytecznymi do przechowywania.

🌡️ 12–26°C

Śmietka kapuściana (Delia radicum) składa jaja u nasady łodyg kapustnych, a larwy wyjadają drobne korzenie. Rozsada jest znacznie bardziej narażona niż rośliny z siewu wprost do gruntu, bo ma mały i już naruszony system korzeniowy.

🌡️ 10–25°C

Pchełki ziemne (gatunki z rodzaju Phyllotreta) to drobne, błyszczące chrząszcze skaczące jak pchły przy spłoszeniu. Dziurawią liście rzodkiewki, rukoli, rzepy, siewek kapusty i innych kapustnych, a najgroźniejsze są w gorącej, suchej pogodzie na młodych roślinach.

🌡️ 18–32°C · suche powietrze ≤55%

Opuchlak truskawkowiec (Otiorhynchus sulcatus) to szkodnik, który jesienią zabija rośliny doniczkowe z dnia na dzień. Dorosłe chrząszcze nieszkodliwie wygryzają liście; szkody robią tłuste, białe larwy zjadające korzenie pod powierzchnią podłoża, a zanim roślina zwiędnie, korzeni już nie ma.

🌡️ 5–25°C

Ćma bukszpanowa (Cydalima perspectalis) dotarła do Europy z Azji Wschodniej w 2007 roku i od tego czasu rozprzestrzeniła się na cały kontynent. Jej gąsienice potrafią ogołocić dojrzały żywopłot bukszpanowy do gołych gałązek w niecałe dwa tygodnie, a w sezonie występują dwa–trzy pokolenia.

🌡️ 12–32°C

Szrotówek kasztanowcowiaczek (Cameraria ohridella) sprawia, że w Europie Środkowej całe aleje kasztanowców brązowieją już w lipcu. Wygląda to katastrofalnie i co lato budzi niepokój, ale nie zabija zadomowionych drzew — zanim szkody staną się widoczne, liście wykonały już większość swojej rocznej pracy.

🌡️ 10–30°C

W odróżnieniu od zwykłych muszek owocowych muszka plamoskrzydła (Drosophila suzukii) ma piłkowane pokładełko, którym nacina zdrowe, dojrzewające owoce, zamiast czekać, aż się zepsują. Od przybycia do Europy w 2008 roku stała się głównym szkodnikiem czereśni, malin, borówek i późnych truskawek.

🌡️ 15–30°C · wilgotność ≥70%

Kwieciak malinowiec (Byturus tomentosus) to przyczyna małej białej larwy znajdowanej w zerwanej malinie. Dorosłe chrząszcze żerują na kwiatach w maju i czerwcu i tam składają jaja; larwy rozwijają się następnie w dojrzewającym owocu i żerują przy jego nasadzie.

🌡️ 15–28°C

Owocówka śliwkóweczka (Grapholita funebrana) to śliwkowy odpowiednik owocówki jabłkóweczki. Gąsienica drąży do pestki i żeruje wokół niej, a porażona śliwka dojrzewa i opada przedwcześnie — dlatego wydaje się, że plon spada w czerwcu i smakuje dobrze, dopóki nie przekroi się owocu.

🌡️ 15–30°C

Miodówka gruszowa (Cacopsylla pyri) to owad ssący soki, wyspecjalizowany w gruszy. Prawdziwym problemem jest wytwarzana przez nią spadź: oblepia liście i owoce, rozwija się na niej czerń sadzakowa, a silnie opanowane drzewo w pełni lata wygląda na przypalone i lepkie.

🌡️ 10–30°C

Poskrzypka liliowa (Lilioceris lilii) to jaskrawoczerwony chrząszcz, który w ostatnich dekadach rozprzestrzenił się w Europie i Ameryce Północnej. Zarówno dorosłe, jak i larwy zjadają liście lilii i szachownic, a niepilnowana kępa potrafi zostać ogołocona do gołych łodyg w dwa tygodnie.

🌡️ 10–30°C

Poskrzypka szparagowa (Crioceris asparagi) to czarno-kremowy chrząszcz z czerwonym obrzeżeniem, żerujący wyłącznie na szparagach. Ważniejsze od uszkodzeń wypustków są szkody na letnich pędach pierzastych, bo to one odbudowują karpę pod plon przyszłego roku.

🌡️ 12–30°C

Pilarz agrestowiec (Nematus ribesii) potrafi całkowicie ogołocić krzew agrestu lub porzeczki w niecały tydzień. W sezonie występują trzy pokolenia, a pierwsze zwykle jest już mocno zaawansowane wewnątrz krzewu, zanim ktokolwiek zauważy cokolwiek z zewnątrz.

🌡️ 12–28°C

Drutowce to larwy chrząszczy sprężykowatych, które spędzają w glebie trzy–pięć lat przed przepoczwarczeniem. To klasyczny problem zagonu założonego na dawnym trawniku lub łące — populacja przychodzi razem z darnią i potrzeba kilku lat uprawy, aby zmalała.

🌡️ 8–25°C

Rolnice to żyjące w glebie gąsienice kilku gatunków sówkowatych. Żerują nocą, podcinając młode rośliny przy ziemi, a w dzień kryją się tuż pod powierzchnią — dlatego ogrodnik co rano znajduje przewrócone siewki i nigdzie żadnego sprawcy.

🌡️ 12–30°C · suche powietrze ≤60%

Guzaki (gatunki z rodzaju Meloidogyne) to mikroskopijne nicienie, które wnikają w korzenie i zmuszają roślinę do tworzenia wokół nich narośli. Największe szkody wyrządzają w lekkiej, piaszczystej glebie pod osłonami i w tunelach, gdzie ciepło pozwala na kilka pokoleń w jednym sezonie.

🌡️ 18–30°C

Miniarka porówka (Phytomyza gymnostoma) rozprzestrzeniła się w Europie od lat 90. i jest dziś ważnym szkodnikiem pora, cebuli, czosnku i szczypiorku. Występują dwa okresy lotu — mniej więcej marzec–kwiecień i październik–listopad — i praktycznie wszystkie szkody powstają w tych dwóch oknach.

🌡️ 8–25°C

Miniarki to larwy różnych muchówek, motyli i błonkówek żyjące i żerujące między dwiema skórkami liścia. Na burakach, boćwinie, szpinaku i wielu roślinach ozdobnych szkody wyglądają alarmująco, ale są w większości estetyczne — roślina rośnie dalej wokół min.

🌡️ 12–30°C

Skorki są w większości pożyteczne: w sadzie należą do najlepszych drapieżców mszyc, miodówek i jaj owocówki. Szkodnikiem stają się wyłącznie na miękkich kwiatach — daliach, chryzantemach, powojnikach — gdzie nocne żerowanie strzępi płatki.

🌡️ 10–30°C · wilgotność ≥70%

To larwy komarnic, które zjadają korzenie traw przez jesień, zimę i wiosnę. Szkody są największe po mokrym końcu lata, bo dorosłe składają znacznie więcej jaj w stale wilgotnej darni.

🌡️ 5–22°C · wilgotność ≥80% · mokre liście / deszcz

Niedobór azotu to jeden z najczęstszych problemów odżywczych, bo azot jest ruchliwy i łatwo wymywany z gleby, pozostawiając rośliny blade i słabo rosnące, zwłaszcza w mokre wiosny i na glebach piaszczystych.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Chloroza żelazowa to częsty niedobór na glebach zasadowych (o wysokim pH) i podmokłych, gdzie żelazo staje się niedostępne mimo jego obecności, dotykający borówek, różaneczników, cytrusów i wielu ozdobnych.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Niedobór magnezu jest powszechny na glebach piaszczystych, kwaśnych i silnie nawożonych potasem, częsty u pomidorów, ziemniaków i róż, bo magnez jest centralnym atomem chlorofilu.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Niedobór potasu obniża jakość owoców i odporność na choroby, częsty na glebach piaszczystych i lekkich oraz u obficie owocujących upraw, jak pomidory, ziemniaki i drzewa owocowe.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Niedobór fosforu to zwykle problem temperatury, a nie zasobności gleby. Poniżej mniej więcej 12°C korzenie nie pobierają fosforu wydajnie, więc rośliny wysadzone zbyt wcześnie w zimną glebę pokazują klasyczne objawy nawet na dobrze zasilonym zagonie, a potem z nich wyrastają, gdy gleba się ogrzeje.

🌡️ ≤12°C

Wapń przemieszcza się w roślinie ze strumieniem transpiracji, więc trafia tam, gdzie traci się najwięcej wody — do liści — a z trudem dociera do owoców, wierzchołków wzrostu i główek. Niemal każdy przypadek w ogrodzie to problem z zaopatrzeniem w wodę, a nie brak wapnia w glebie.

🌡️ suche powietrze ≤45%

Mangan staje się niedostępny w glebie zasadowej, przewapnowanej lub przesyconej wodą oraz w glebach torfowych, które są w niego z natury ubogie. Bywa mylony z niedoborem magnezu i żelaza, a rozróżnia je wzór żółknięcia.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Bor jest potrzebny w minimalnych ilościach, ale jest niezbędny do budowy ścian komórkowych i zapylenia. Łatwo wymywa się z gleb lekkich i staje się niedostępny w suszy oraz w przewapnowanej ziemi, dlatego typowymi ofiarami są burak ćwikłowy, seler korzeniowy, brukiew i kalafior.

🌡️ suche powietrze ≤45%

Sucha zgnilizna wierzchołkowa to zaburzenie fizjologiczne pomidorów, papryki, dyni i melonów wywołane niedoborem wapnia w owocu, zwykle przez nierówne podlewanie, a nie niski poziom wapnia w glebie.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Poparzenie słoneczne to fizjologiczne uszkodzenie owoców i kory od intensywnego słońca i upału, częste na pomidorach, papryce i jabłkach, gdy okwiecenie jest przerzedzone przez cięcie, chorobę lub defoliację.

🌡️ 32–45°C · suche powietrze ≤50%

Pękanie owoców to zaburzenie fizjologiczne pomidorów, czereśni, śliw i melonów wywołane gwałtownym pobraniem wody po suszy, zwłaszcza gdy obfity deszcz następuje po posusze blisko dojrzewania.

🌡️ mokre liście / deszcz

Uszkodzenia mrozowe powstają, gdy wewnątrz tkanki roślinnej tworzy się lód i rozrywa ściany komórkowe. Późny przymrozek wiosenny na miękkim, młodym przyroście i rozwiniętych kwiatach szkodzi znacznie bardziej niż o wiele zimniejsza noc w środku zimy, bo tkanka w spoczynku jest naprawdę mrozoodporna, a młody przyrost nie.

🌡️ ≤2°C

Wybijanie w pędy to decyzja rośliny, że kończy jej się czas, i przejście od wzrostu liści lub korzenia do zawiązywania nasion. Wywołać je mogą upał, długi dzień, susza, naruszenie korzeni oraz chłód w fazie siewki, a raz rozpoczętego procesu nie da się odwrócić.

🌡️ ≥25°C · suche powietrze ≤50%

Opadanie kwiatów to porzucanie przez roślinę kwiatów, których nie jest w stanie utrzymać. U pomidorów, papryki i fasoli przyczyną jest niemal zawsze temperatura: pyłek staje się bezpłodny powyżej około 32°C w dzień lub poniżej około 13°C w nocy, a niezapylony kwiat opada w ciągu kilku dni.

🌡️ ≥32°C · suche powietrze ≤40%

Korzenie potrzebują tlenu tak samo jak liście. Gdy pory glebowe wypełni woda, tlen znika w ciągu dnia lub dwóch, a korzenie zaczynają się dusić i zamierać — dlatego roślina w zalanej glebie więdnie dokładnie tak samo jak roślina w suszy.

🌡️ wilgotność ≥90% · mokre liście / deszcz

Tipburn to miejscowy głód wapniowy na najszybciej rosnących brzegach liści sałaty, kapusty, kapusty pekińskiej i truskawek. W glebie niemal zawsze jest wapnia pod dostatkiem; roślina po prostu nie zdąży przemieścić go do brzegu liścia rozrastającego się w gorącym, suchym i nieruchomym powietrzu.

🌡️ ≥24°C · suche powietrze ≤50%

Uszkodzenia od herbicydów hormonalnych regularnie mylone są z chorobą wirusową. Trafiają do ogrodu na trzy sposoby: znoszenie oprysku z sąsiedniego trawnika, skażony obornik lub skoszona trawa z opryskiwanych pastwisk oraz pozostałość w konewce używanej do herbicydu. Klasyczną rośliną wskaźnikową jest pomidor.

🌡️ Przenoszona przez dotyk, owady lub glebę — niezależna od pogody

Obrzęk pojawia się, gdy korzenie pobierają wodę szybciej, niż liście zdążą ją oddać w transpiracji. Komórki spodniej strony liścia pęcznieją i pękają, zostawiając korkowate zgrubienia. To problem podlewania i wilgotności, częsty u roślin szklarniowych w pochmurne, chłodne dni oraz u sukulentów i pelargonii zimą.

🌡️ ≤18°C · wilgotność ≥85%